2026’da Romanya’da yabancı yatırım denetimi: prosedür, değer eşiği ve yatırımcılar için riskler

Romanya’da bir şirketin satın alınması, bir enerji projesinin geliştirilmesi veya varlıkların devralınması, yatırımcı Avrupa Birliği üyesi bir devletten – Romanya’nın kendisi dâhil – gelse bile önceden izin alınmasını gerektirebilir.

Yatırımcılar için yatırımların incelenmesi ve izne bağlanması mekanizması (Foreign Direct Investment Screening – FDI Screening), Romanya’daki işlemlerin planlanmasının önemli bir parçasıdır.

Tamamlanması için gerekli ticari ve kurumsal koşulları sağlayan bir işlem, millî güvenlik ve kamu düzeni açısından ek bir inceleme prosedürüne tabi olabilir; bu prosedür işlemin takvimini, tamamlanma koşullarını, sözleşme yapısını ve hatta yatırımın gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğini etkileyebilir.

Mart 2026’da 17/2026 sayılı Hükümet Acil Kararnamesi (OUG) ile ulusal yatırım inceleme çerçevesinde yapılan değişiklikler önemli yenilikler getirmiştir; bunlar arasında genel inceleme eşiğinin 5 milyon EUR’ya yükseltilmesi, kapsama giren işlemlerin netleştirilip genişletilmesi ve izin prosedürünün değiştirilmesi yer almaktadır.

Romanya pazarına girmeyi planlayan bir yatırımcı için, Romanya’da bir özel amaçlı şirket (SPV) kurulması, planlanan yatırım aşağıdaki düzenlemenin kapsamına girdiğinde ön izin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz: 46/2022 sayılı OUG. Bu durumda izin, Doğrudan Yabancı Yatırımları İnceleme Komisyonu’nun (CEISD) incelemesi sonucunda alınır. İzin gerekip gerekmediğine ilişkin analizde yatırımcının kimliği, ortaklık yapısı ve yatırımcı üzerinde doğrudan veya dolaylı kontrol sahibi olan kişiler ile yatırımın niteliği, alanı ve değeri dikkate alınır; analiz, yatırımın gerçekleştirildiği yerel şirketle sınırlı kalmaz. Dolayısıyla temel soru, planlanan işlemin izne tabi olup olmadığı ve tabi ise bu yükümlülüğün yatırımın yapısına ve takvimine nasıl dâhil edileceğidir.

1. FDI Screening nedir ve Romanya’daki yatırımlar için neden önemlidir?

FDI Screening (yabancı yatırımların izne bağlanması), yetkili makamların millî güvenlik, kamu düzeni veya Avrupa Birliği’nin çıkarına olan proje ve programlar üzerindeki olası riskleri tespit etmek amacıyla belirli yatırımları incelediği mekanizmadır.

Avrupa düzeyinde genel çerçeve şu düzenlemeyle belirlenmiştir: (AB) 2019/452 sayılı Tüzük, üye devletler ile Avrupa Komisyonu arasında bir işbirliği mekanizması kurmaktadır.

Romanya’da temel düzenleme, 164/2023 sayılı Kanun ile onaylanan ve sonradan – 17/2026 sayılı OUG ile yapılanlar dâhil – değiştirilen 46/2022 sayılı Hükümet Acil Kararnamesi’dir.

Ulusal düzeyde inceleme, yasal prosedüre göre yetkili kurumların katılımıyla Doğrudan Yabancı Yatırımları İnceleme Komisyonu (CEISD) tarafından yapılır.

Mekanizma, yatırımın ekonomik yerindeliğinin genel bir denetimi değildir. Amacı; yatırımın niteliği, faaliyet alanı ve yatırımcının özellikleri esas alınarak güvenlik ve kamu düzeni açısından önem taşıyan risklerin değerlendirilmesidir.

Yatırımcı açısından pratik sonuç önemlidir: CEISD izni, işlem için gerekli diğer onaylardan – olası birleşme kontrolü izni dâhil – ayrı olarak değerlendirilmelidir.

2. CEISD iznini kimler almalıdır? Avrupa Birliği’nden veya Romanya’dan gelen yatırımcılar için de geçerli midir?

Evet. Romanya’daki rejim, Avrupa Birliği dışındaki kişi veya şirketlerin yaptığı yatırımlarla sınırlı değildir.

46/2022 sayılı OUG, kanunda öngörülen koşullar dâhilinde doğrudan yabancı yatırımları, Avrupa Birliği’nden gelen yatırımcıların yaptığı yatırımları ve yeni (greenfield) yatırımları kapsar.

Avrupa Birliği yatırımcısı kategorisine Romanya vatandaşı gerçek kişiler ile merkezi Romanya’da bulunan tüzel kişiler de açıkça dâhildir. Bu nedenle, bir AB üye devletinde kayıtlı bir şirket veya bir Romanya şirketi, yatırım hassas bir alanla ilgiliyse ve yasal eşiği aşıyorsa izin yükümlülüğünden otomatik olarak muaf değildir.

Ayrıca yatırımcının kurumsal yapısı, satın almayı şeklen gerçekleştiren şirketin kayıtlı olduğu yargı alanının ötesinde analiz edilmelidir.

Bazı durumlarda, Avrupa Birliği dışındaki kişi veya kuruluşların doğrudan ya da dolaylı olarak kullandığı kontrol, yatırımın nitelendirilmesi açısından önem taşıyabilir. Bu bağlamda ilgili yatırımcının, yani yatırım üzerinde doğrudan veya dolaylı kontrol sahibi olan kişinin tespiti, ön hukuki değerlendirmenin önemli bir aşamasıdır.

Uygulamadan örnek: uluslararası bir grup, bir AB üye devletinde kayıtlı bir holding şirketi aracılığıyla bir Romanya şirketini satın almayı planlamaktadır. İzin yükümlülüğünün analizi holdingin merkeziyle sınırlı kalmamalı, kontrol yapısını ve işlemin özelliklerini incelemelidir.

3. 2026’da Romanya’da yatırım izni için değer eşiği nedir?

17/2026 sayılı OUG ile yapılan değişiklikler sonucunda, 46/2022 sayılı OUG’nin 3. maddesinin (1) fıkrasının b) bendinde öngörülen genel eşik şudur: 5.000.000 EUR (daha önce uygulanan 2.000.000 EUR’dan yükseltilmiştir).

Eşik, geçerli yasal kurallara göre, işlemden önceki mali yılın son günü için Romanya Ulusal Bankası tarafından açıklanan döviz kuru esas alınarak hesaplanır. Ancak değer eşiğinin aşılması, izin yükümlülüğünün belirlenmesinde tek önemli unsur değildir. Yatırım ayrıca faaliyet alanı, işlemin niteliği ve yasal çerçevede öngörülen güvenlik ve kamu düzeni kriterleri açısından da analiz edilmelidir.

5 milyon EUR’nun altındaki bir yatırım otomatik olarak muaf mıdır?

Hayır.

46/2022 sayılı OUG’nin 3. maddesinin (2) fıkrası, 5 milyon EUR eşiğini aşmayan yatırımların da – nitelikleri veya olası etkileri nedeniyle millî güvenliği, kamu düzenini ya da Avrupa Birliği’nin çıkarına olan proje veya programları etkileyebilecek olmaları hâlinde – incelenmesine imkân tanır.

Ayrıca 2026 değişiklikleri, bir yıllık süre içinde gerçekleştirilen birbirine bağlı işlemlere ve bunların değerinin kanuni koşullar dâhilinde toplanmasına ilişkin kurallar getirmektedir. Buna göre aynı yatırımcının 12 ay içinde aynı şirkete yönelik gerçekleştirdiği birbirine bağlı işlemler tek bir yatırım olarak kabul edilir. İzin yükümlülüğü, toplam değer eşiğe ulaştığı anda doğar. Dolayısıyla bir yatırımın daha küçük dilimlere bölünmesi prosedürden kaçınmayı sağlamaz.

Bu kural tam da bu tür yapılandırmaları önlemek için getirilmiştir. Aşamalı olarak gerçekleştirilen işlemlerde (örneğin bir pay devralmasının ardından sermaye artırımları veya proje finansmanı yapılması), her aşamanın zamanlaması ve değeri en başından itibaren takip edilmelidir.

Yatırımcılar açısından sonuç şudur: işlem değeri önemli bir kriterdir, ancak işlemin bütününün hukuki analizinin yerini tutamaz.

4. Hangi ekonomik alanlar bir yatırımın incelenmesine yol açabilir?

Romanya’daki rejim, uygulanan mevzuatta belirlenen alanlar ve kriterler esas alınarak millî güvenlik ve kamu düzeni açısından önem taşıyan yatırımları hedefler. Pay edinimleri ve yeni yatırımlar için başlangıç noktası, Ülke Savunma Yüksek Konseyi’nin (CSAT) 73/2012 sayılı Kararı’nın 2. maddesinde öngörülen faaliyet alanlarıdır; bu alanlar (AB) 2019/452 sayılı Tüzük’ün 4. maddesindeki kriterler çerçevesinde analiz edilir.

Uygulamada aşağıdaki gibi sektörlerdeki yatırımlara özellikle dikkat edilmelidir:

• enerji ve enerji altyapısı;
• ulaştırma ve kritik altyapı;
• iletişim ve dijital altyapı;
• kritik ve ileri teknolojiler;
• siber güvenlik ve veri depolama;
• savunma sanayii ve çift kullanımlı teknolojiler;
• ilaç sektörü ve sağlık alanındaki bazı faaliyetler;
• tarım-gıda sektörü ve bazı stratejik varlıklar.

2026 değişiklikleri ayrıca 46/2022 sayılı OUG’nin 2¹. maddesiyle hassas alanlara ilişkin açık bir düzenleme getirmiştir; bu düzenleme yalnızca bir ekonomik faaliyet yürütmek amacıyla maddi ve/veya maddi olmayan varlıkların edinilmesine yönelik işlemlere uygulanır. Dolayısıyla yalnızca bir şirketin değil, varlıkların edinilmesi de izin yükümlülüğünü doğurabilir.

Bu kategoride enerji depolama teknolojileri ve enerji sektöründeki kritik altyapı da açıkça sayılmaktadır.

Bununla birlikte, bir şirketin belirli bir ekonomik sektörde yer alması, her durumda bildirim yükümlülüğünü belirlemek için tek başına yeterli değildir. Analiz, somut yatırım kategorisine uygulanan yasal koşullar esas alınarak yapılmalıdır.

5. Romanya’da bir güneş enerjisi (fotovoltaik) veya BESS projesinin satın alınması için CEISD izni gerekli midir?

Birçok durumda evet. Enerji, yatırım inceleme rejiminin geleneksel olarak kapsadığı alanlardandır ve enerji sektöründeki kritik altyapı, varlık edinimlerine uygulanan hassas alanlar arasında da açıkça sayılmaktadır. Ancak somut cevap; işlemin yapısına, yatırımın değerine, edinilen hak ve varlıklara ve yatırımcının kimliğine bağlıdır.

Bu soru, özellikle şu alanda faaliyet gösteren uluslararası yatırımcılar ve geliştiriciler için önemlidir: Romanya enerji sektörü.

Bir proje şirketinin (Special Purpose Vehicle – SPV) devralınması – şirket bir güneş enerjisi santrali, rüzgâr santrali veya bir batarya enerji depolama sistemi (Battery Energy Storage System – BESS) geliştiriyorsa – CEISD izin yükümlülüğünün incelenmesini gerektirebilir. Yatırımcı şirketi satın almadan proje varlıklarını (arazi, haklar, izinler) doğrudan devraldığında da aynı durum geçerlidir.

Değerlendirmede işlemin yapısı, yatırımın değeri, edinilen hak ve varlıklar, faaliyet alanı ve yatırımcının kimliği dikkate alınmalıdır.

Bir enerji projesine ilişkin işlem yalnızca yapı ruhsatları, arazi hakları veya elektrik şebekesine bağlantı açısından analiz edilmemelidir.

Yatırımın izne bağlanması ile projenin geliştirilmesine ilişkin izinler iki ayrı hukuki konudur.

Örneğin, bir teknik şebeke bağlantı onayının (ATR), yapı ruhsatının veya Ulusal Enerji Düzenleme Kurumu (ANRE) tarafından verilmiş bir iznin bulunması, zorunlu olduğu hâllerde CEISD rejimi kapsamındaki yatırım izninin yerini tutmaz.

Geliştirme aşamasındaki projelerin satın alınmasında 5 milyon EUR eşiği, otomatik olarak yalnızca SPV paylarının satın alma bedeline göre değerlendirilmemelidir. Yeni yatırımlar da rejimin kapsamındadır ve 12 ay içinde gerçekleştirilen birbirine bağlı işlemler toplanır. Sermaye artırımları veya inşaat finansmanı gibi satın alma sonrası aşamalar en başından itibaren dikkate alınmalıdır.

Takvim başka bir nedenle de önemlidir: yatırım, izin alınmadan önce hayata geçirilemez ve bu yükümlülüğün ihlali küresel cironun ’una kadar para cezasına yol açabilir. Bu nedenle izin yükümlülüğü, işlem takvimi ve ödeme koşulları kesinleşmeden önce kontrol edilmelidir. İzin gerekliyse, iznin alınması satın alma sözleşmesinde taliki şart (ön koşul) olarak öngörülmelidir.

Bu analiz hem bağımsız projeler hem de enerji projesi portföylerine sahip şirketlerdeki payların satın alınması yoluyla yapılan yatırımlar için önemlidir.

6. Hangi işlemler CEISD incelemesi gerektirebilir?

İzin yükümlülüğü yalnızca bir Romanya şirketinin tamamının satın alınmasıyla ilişkilendirilmemelidir.

Yasal koşullara ve işlemin yapısına bağlı olarak analiz şu durumlarda gerekli olabilir:

• hedef şirketle kalıcı ve doğrudan bağlar kurulmasını sağlayan hisse veya payların edinilmesi (salt finansal, portföy yatırımları kural olarak kapsam dışındadır);
• bir şirket üzerinde doğrudan veya dolaylı kontrolün edinilmesi;
• bazı ortak girişimlerin (joint ventures) kurulması;
• bir ekonomik faaliyet yürütmek amacıyla hassas alanlardaki maddi veya maddi olmayan varlıkların edinilmesi;
• yeni yatırımların gerçekleştirilmesi;
• kontrol yapısının kanunda öngörülen koşullar dâhilinde değiştirilmesi;
• art arda veya birbirine bağlı işlemlerin gerçekleştirilmesi.

17/2026 sayılı OUG ayrıca Avrupa Birliği’nden veya OECD Sermaye Hareketlerinin Serbestleştirilmesi Kodlarına katılmış devletlerden gelen yatırımcılar tarafından gerçekleştirilen bazı yeniden yapılandırma veya yeniden düzenleme işlemleri için bir istisna getirmiştir. İstisna yalnızca işlem fiilî kontrolde veya gerçek faydalanıcıda bir değişikliğe yol açmıyorsa ve finansman grup içiyse ya da tamamen AB’deki veya ilgili OECD devletlerindeki kaynaklardan sağlanıyorsa uygulanır.

Dolayısıyla her grup içi yeniden yapılandırma otomatik olarak izne tabi değildir; ancak yasal koşullar incelenmeden muaf da sayılamaz. Para cezalarının düzeyi göz önüne alındığında, nitelendirmenin belirsiz olduğu durumlarda ihtiyatlı yaklaşım izin başvurusunda bulunmaktır.

7. İzin başvurusu ne zaman yapılmalıdır? Sözleşme CEISD onayından önce imzalanabilir mi?

46/2022 sayılı OUG, izne tabi bir doğrudan yabancı yatırımın izin alınmadan önce gerçekleştirilmesini yasaklar.

M&A işlemlerinde şu ikisi arasındaki ayrım esastır: sözleşmenin imzalanması (signing) ve işlemin tamamlanması (closing).

İşlemin hukuki yapısına bağlı olarak taraflar, tamamlanması CEISD izninin alınması şartına bağlı bir satın alma sözleşmesi imzalayabilir. Uygulamada başvuru genellikle imzadan sonra, işlem değerlendirilebilecek kadar somutlaştığında yapılır.

Ancak izin zorunlu olduğunda sözleşme, yatırımın izinden önce fiilen hayata geçirilmeyeceği şekilde hazırlanmalıdır.

Bu ayrım özellikle işlem kontrolün devrini, oy haklarının kullanılmasını, yönetim haklarının verilmesini veya bazı entegrasyon tedbirlerinin erken uygulanmasını içerdiğinde önemlidir.

Sözleşme açısından CEISD izni, işlemin tamamlanması için bir taliki şart olarak düzenlenebilir.

Taraflar ayrıca bildirimi kimin hazırlayacağını, masrafları kimin üstleneceğini, hangi işbirliği yükümlülüklerinin bulunduğunu, ek bilgi talep edilmesi hâlinde ne olacağını ve şartlı izin veya yatırımın reddedilmesinin sonuçlarını belirlemelidir.

8. CEISD prosedürü nasıl işler ve izin ne kadar sürer?

İzin başvurusu, CEISD Sekreteryasının katılımıyla 46/2022 sayılı OUG’de öngörülen idari mekanizma çerçevesinde yapılır. 17/2026 sayılı OUG ayrıca izin başvurularının yönetimi için Başbakanlık Ofisi tarafından işletilen özel bir bilişim uygulaması öngörmüştür.

6. maddeye göre başvurular Rumence ve İngilizce olarak yapılır ve uygulanan mevzuatın gerektirdiği bilgi ve belgeleri içermelidir.

Başvuru basit bir idari form değildir. Makamların, yatırımın millî güvenlik ve kamu düzeni üzerindeki etkisini değerlendirmesine imkân vermelidir. Talep edilen bilgiler genellikle şunlara ilişkindir:

• yatırımcının ve nihai kontrolü elinde bulunduran gerçek kişilere kadar tüm sahiplik ve kontrol zincirinin tespiti;
• yatırımın finansman kaynakları;
• işlemin, yapısının ve öngörülen takvimin tanımı;
• hedef şirketin veya edinilen varlıkların faaliyeti ve bunların hassas alanlarla ilgisi;
• yatırımın değeri ve hesaplama yöntemi;
• grubun Romanya’daki veya Avrupa Birliği’ndeki diğer yatırımları ile yatırımcının üçüncü ülkelerle bağlantıları.

Yasal süre nedir?

17/2026 sayılı OUG ile değişik hâliyle 9. maddenin (2¹) fıkrası, CEISD görüşünün verilmesi için kanuni şartlar dâhilinde en fazla bildirimin eksiksiz olarak kabul edildiği tarihten itibaren 45 takvim günü süre öngörmektedir.

Bu süre, prosedürün fiilî toplam süresiyle karıştırılmamalıdır.

Ek bilgi talep edilirse yatırımcı, 6. maddenin (4) fıkrası uyarınca bunları iletmek için 30 takvim günü süreye sahiptir; bu süre kanuni koşullar dâhilinde 15 gün uzatılabilir.

Dosyanın kalitesi prosedürün süresini doğrudan etkiler. Ek bilgiler 15 günlük uzatma süresi (cevap süresini toplam 45 güne çıkaran) içinde de iletilmezse inceleme prosedürü kapanır ve yatırımcının yeni bir başvuru yapması gerekir. Eksik hazırlanmış bir dosya böylece işlem takvimine aylar ekleyebilir ve sözleşmede kararlaştırılan long-stop date’e uyulmasını tehlikeye atabilir.

CEISD’nin, incelenen izin başvurusunun özelliği ve karmaşıklığı ya da millî güvenlik ve kamu düzeni ile Avrupa Birliği’nin çıkarına olan proje ve programlar üzerindeki etkisi dikkate alınarak Ülke Savunma Yüksek Konseyi’ne danışılması gerektiğine karar verdiği durumlarda mevzuat, CEISD düzeyinde ayrıntılı inceleme için 90 takvim günlük bir süre öngörmektedir; bu süre en fazla 45 gün uzatılabilir.

İzin emri, CEISD’nin olumlu görüşünün bildirilmesinden itibaren 10 takvim günü içinde Başbakanlık Ofisi tarafından çıkarılır. Şartlı izin veya ret, Hükümet kararıyla verilir.

Bir yatırımcı için işlem takvimi yalnızca 45 günlük standart süre etrafında kurgulanmamalıdır.

Dosyanın hazırlanması, bilgilerin tamamlanması, incelemenin kendisi ve nihai izin işleminin alınması için gereken süre de hesaba katılmalıdır.

Bu nedenle başvurunun hazırlanmasına, imzadan sonra değil, işlem belgelerinin müzakeresiyle eş zamanlı olarak başlanmalıdır. Kontrol yapısı ve finansmana ilişkin bilgiler yatırımcıdan daha due diligence aşamasında talep edilmelidir.

9. CEISD izin prosedürünün maliyeti nedir?

Mart 2026 yasal değişiklikleriyle inceleme katkı payı 10.000 EUR’dan 5.000 EUR’ya düşürülmüştür. Katkı payı, izin başvurusunun yapıldığı sırada, ödeme günü için Romanya Ulusal Bankası tarafından açıklanan döviz kuruna göre belirlenen ley karşılığı üzerinden ödenir.

Mevzuat, CEISD’nin başvurunun inceleme koşullarını taşımadığını tespit etmesi veya açıkça düzenlenen diğer hâller dâhil olmak üzere katkı payının iade edilebileceği durumları da öngörmektedir.

İnceleme katkı payı; hukuki destek, belgelerin tercümesi ve gerekirse yurt dışında düzenlenen belgelerin onaylatılması veya apostili gibi izin başvurusunun hazırlanmasına ilişkin maliyetleri kapsamaz.

10. Makamlar hangi kararları verebilir?

Yatırımın incelenmesi, CEISD’nin yaptığı değerlendirmenin sonucuna bağlı olarak farklı sonuçlara varabilir.

Yatırıma izin verilmesi. Yatırım güvenliği veya kamu düzenini etkilemiyorsa ve Avrupa Birliği’nin çıkarına olan proje veya programları etkileyecek nitelikte değilse CEISD olumlu görüş verir. Buna dayanarak Başbakanlık Ofisi, görüşün bildirilmesinden itibaren 10 takvim günü içinde izin emrini çıkarır.

Şartlı izin. Bazı durumlarda yatırımın gerçekleştirilmesine, belirli taahhütlere veya yapısal ya da davranışsal tedbirlere uyulması şartıyla izin verilebilir.

İznin reddedilmesi. Kanuna göre bu sonucu haklı kılan önemli riskler tespit edilirse CEISD ret önerir ve karar Hükümet kararıyla verilir.

Uygulanan rejim, yasal yükümlülükler ihlal edilerek hayata geçirilen yatırımlar için küresel cironun ’una kadar varabilen para cezalarına ek olarak önceki durumun yeniden tesisine yönelik tedbirler de öngörmektedir.

Yatırımcı açısından şartlı izin, kendine özgü sözleşmesel sorunlar doğurur: yüklenen taahhütlerin maliyetini kimin üstleneceği, bunların yatırımın ekonomik modelini etkileyip etkilemediği ve alıcının hangi koşullarda işlemi tamamlamayı reddedebileceği.

Bu hususlar, makamların kararı bildirildikten sonra ilk kez müzakere edilmek yerine sözleşme belgelerinde önceden öngörülmelidir.

11. Yatırımın izinsiz gerçekleştirilmesi hâlinde hangi riskler vardır?

46/2022 sayılı OUG’de öngörülen yükümlülüklere uyulmaması ciddi sonuçlar doğurabilir.

Mali yaptırımlar. 12. madde, zorunlu izin alınmadan bir yatırımın hayata geçirilmesi, yanlış veya eksik bilgi verilmesi ve şartlı izin kapsamında üstlenilen taahhütlere uyulmaması dâhil olmak üzere bazı ihlaller için idari para cezaları öngörmektedir. Para cezası, kanuni şartlar dâhilinde şu tutara kadar çıkabilir: yaptırımdan önceki mali yıldaki toplam dünya cirosunun ’u. Yaptırımdan önceki yılda cirosu bulunmayan bazı yeni kurulmuş teşebbüsler için mevzuat şu aralıkta para cezası öngörmektedir: 10.000.000 ley ile 50.000.000 ley. Enerji sektöründe sık rastlanan bir durum olan, geliri bulunmayan bir proje şirketi için bu sabit aralık yatırımın değeriyle orantısız olabilir.

İşlemin butlanı. Ayrıca 12. maddenin (3¹) fıkrası, yasal gerekliliklere uygun olarak izin alınmamış bir yatırımın doğrudan veya dolaylı olarak gerçekleştirildiği taahhütlerin, anlaşmaların veya sözleşme hükümlerinin kendiliğinden (mutlak) butlanını düzenlemektedir. Pratik sonuçları çok yönlüdür:

• alıcı, edindiği paylar veya varlıklar üzerindeki mülkiyet hakkını üçüncü kişilere karşı ileri sürememe riskiyle karşılaşır;
• satıcı, tahsil ettiği bedeli iade etmek zorunda kalabilir;
• edinilen hisseler veya varlıklar üzerinde, örneğin proje finansörleri lehine kurulan teminatlar etkilenebilir;
• yeniden satış, sermaye artırımları veya yeniden yapılandırmalar gibi sonraki işlemler kırılgan bir hukuki zemin üzerine kurulur.

Önceki durumun yeniden tesisine yönelik tedbirler. Makamlar, kanunda öngörülen koşullar dâhilinde yatırımdan önceki durumun yeniden tesis edilmesine yönelik tedbirlere hükmedebilir. Hâlihazırda inşa hâlinde veya işletmede olan bir proje için bu tedbirlerin önemli kayıplar olmadan uygulanması zor olabilir.

Risk, işlemin tamamlanmasından sonra ortadan kalkmaz. İzinsiz bir yatırım, elde tutma süresi boyunca bir zafiyet olarak kalır. Bu durum genellikle bir banka finansmanı, yeniden finansman veya projenin sonraki satışı sırasında yapılan due diligence’ta ortaya çıkar. Finansörler ve gelecekteki alıcılar, durumun düzeltilmesini işlemin koşulu olarak isteyebilir, fiyatı düşürebilir veya işlemden vazgeçebilir.

Dolayısıyla risk yalnızca mali değildir. İzin rejiminin ihlali, işlemin yapısını ve hukuki istikrarını, ayrıca yatırımın uzun vadeli değerini etkileyebilir. Bu nedenle izin yükümlülüğünün kontrolü, satıcının veya hedef şirketin daha önce yaptığı yatırımlar dâhil olmak üzere her işlemin due diligence sürecinin bir parçası olmalıdır.

12. CEISD izni satın alma sözleşmesine nasıl entegre edilmelidir?

Uluslararası işlemlerde izin yükümlülüğü, ana belgelere ilişkin müzakereler tamamlanmadan önce tespit edilmelidir. Bu analizin sonucu takvimi, fiyat mekanizmasını ve riskin taraflar arasında dağılımını etkiler.

İşlemin özelliklerine bağlı olarak satın alma sözleşmesi aşağıdaki konularda özel hükümler gerektirebilir:

• closing için taliki şart olarak CEISD izni;
• başvurunun hazırlanması ve yapılması sorumluluğu;
• işbirliği ve bilgi sağlama yükümlülükleri;
• iznin alınması için süreler ve işlemin tamamlanması için son tarih (long-stop date);
• prosedür masraflarının paylaştırılması;
• şartlı iznin sonuçları;
• iznin reddedilmesi hâlinde sözleşmeyi feshetme hakkı;
• signing ile closing arasında uygulanan kısıtlamalar;
• izin rejimine uyuma ilişkin beyan ve tekeffüller.

İşlemin 46/2022 sayılı OUG’nin kapsamına girip girmediği belirsiz olduğunda taliki şart seçimlik olarak düzenlenebilir: ya iznin alınması ya da CEISD’nin başvurunun inceleme koşullarını taşımadığını tespit etmesi. Böylece taraflar, kendi yorumlarının riskini üstlenmeden hukuki kesinlik elde eder.

Bazı işlemlerde, yatırımcının makamlarca yüklenebilecek tedbirleri kabul etme veya müzakere etme yükümlülüğüne ilişkin hükümler de gerekebilir. Şartlı izin hâlinde sözleşme, alıcının yüklenen tedbirleri kabul etmekle yükümlü olup olmadığını ve hangi sınırlar içinde yükümlü olduğunu belirlemelidir.

Bir alıcı için bu hükümler önemlidir, çünkü hem işlemin tamamlanma kesinliğini hem de üstlenilen ekonomik riski etkiler. Satıcı için ise varlığın ne kadar süre bloke kalacağını ve olumsuz bir sonucun riskini kimin taşıyacağını belirler.

13. Romanya’da bir şirketin veya projenin satın alınmasından önce neler kontrol edilmelidir?

CEISD rejiminin uygulanabilirliğine ilişkin ön hukuki analiz en azından yatırımcının ve kontrol yapısının tespitini, işlemin niteliğini, hedef şirketin veya varlıkların faaliyet alanını, yatırımın değerini, birbirine bağlı işlemlerin varlığını ve istisnaların olası uygulanabilirliğini kapsamalıdır.

Enerji projelerinde analiz, proje şirketinin belgeleri, varlıklar üzerindeki haklar ve işlemin yapısı ile uyumlu hâle getirilmelidir.

İşlem ayrıca bir birleşme bildirimi gerektiriyorsa iki prosedür koordine edilmelidir. Bunlar farklı makamlar önünde ve farklı sürelerle paralel olarak yürür, ancak büyük ölçüde yatırımcı ve işleme ilişkin aynı bilgilere dayanır. İşlemin tamamlanması her iki iznin de alınmasına bağlı olacaktır.

Bu kontrolün amacı yalnızca idari bir yükümlülüğü tespit etmek değil, gerçekçi bir hukuki takvim oluşturmak ve uygulanan yasal rejimle bağdaşmayan sözleşmesel yükümlülüklerden kaçınmaktır.

Sonuçlar

Romanya; enerji, altyapı, teknoloji ve sanayi gibi sektörlerde yatırım fırsatları sunmaktadır. Aynı zamanda bu alanları içeren işlemler, yatırım incelemesine ilişkin özel hukuki sorunlar doğurabilir.

2026 değişiklikleri, CEISD izin yükümlülüğünün güncel bir analizini daha da önemli kılmaktadır. Eşiğin 5 milyon EUR’ya yükseltilmesi ve grup içi yeniden yapılandırmalara ilişkin istisna, daha önce izne tabi olan işlemlerin bir kısmını denetim kapsamı dışına çıkarmaktadır. Buna karşılık, hassas alanlardaki varlık edinimlerinin açıkça kapsama alınması ve birbirine bağlı işlemlerin toplanması kuralı, denetimi daha önce muaf sayılabilecek yapılara doğru genişletmektedir.

5 milyon EUR eşiğinin altındaki bazı yatırımların incelenebilmesi, Avrupa Birliği’nden gelen yatırımcıların yatırımlarının kapsama dâhil edilmesi ve izinsiz hayata geçirmenin sonuçları, daha işlemin yapılandırılması aşamasında dikkate alınması gereken unsurlardır.

Kaldı ki rejim yalnızca Avrupa Birliği dışındaki yatırımcılara değil, AB üye devletlerinden ve Romanya’dan gelen yatırımcılara da uygulanır.

Yatırımcılar için CEISD izni yalıtılmış bir formalite olarak değil; kurumsal, sözleşmesel ve düzenleyici analizle birlikte yatırımın hukuki değerlendirmesinin bir parçası olarak ele alınmalıdır.

Uygulanacak gerekliliklerin erken tespiti, işlemin uygun şekilde yapılandırılmasına, risklerin sözleşmeyle dağıtılmasına ve yatırımın tamamlanması için gerekli adımların planlanmasına katkı sağlayabilir. Bu gerekliliklere uyulmaması ise işlemin geçerliliğini doğrudan etkileyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yatırımcı Avrupa Birliği’nden veya Romanya’dan ise CEISD izni gerekli midir?

Evet, AB dışındaki yatırımcılarla aynı koşullarda. Romanya mevzuatı, kanunda öngörülen koşullar dâhilinde Avrupa Birliği’nden gelen yatırımcıların – Romanya vatandaşı gerçek kişiler ve merkezi Romanya’da bulunan şirketler dâhil – yaptığı yatırımları da kapsar. Yatırımcının merkezinin bir üye devlette bulunması, tek başına izin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Romanya’da bir SPV kurulması yabancı yatırımcıyı izinden muaf tutar mı?

Hayır. Analiz, yalnızca yatırımın gerçekleştirildiği Romanya şirketine değil, yatırıma doğrudan veya dolaylı olarak sahip olan ve onu kontrol eden kişiye göre yapılır.

3 milyon EUR’luk bir yatırımın bildirilmesi gerekir mi?

Kural olarak 5 milyon EUR eşiğinin altında otomatik bir başvuru yükümlülüğü yoktur, ancak yatırım otomatik olarak muaf da değildir. Genel eşik 5 milyon EUR olsa da kanun, millî güvenliği veya kamu düzenini etkileyebilecek olmaları hâlinde, nitelikleri ve olası etkilerine göre bu eşiğin altındaki bazı yatırımların incelenmesine imkân tanır.

Bir güneş enerjisi santralinin satın alınması CEISD izni gerektirir mi?

Birçok durumda evet; bu, işlemin yapısına, yatırımın değerine ve diğer yasal koşullara bağlıdır, çünkü enerji inceleme rejiminin kapsadığı alanlardandır. İzin hem proje şirketinin satın alınmasında hem de proje varlıklarının doğrudan satın alınmasında gerekli olabilir. Projenin geliştirilmesi için gerekli izinlerin bulunması, CEISD yükümlülüğünün incelenmesinin yerini tutmaz.

Bir BESS projesi için izin gerekli midir?

Diğer enerji projeleriyle aynı kurallar uygulanır. BESS projelerine yapılan yatırımlar, enerji altyapısı ve enerji depolama teknolojilerine ilişkin düzenlemeler bağlamında da dâhil olmak üzere özel inceleme sorunları doğurabilir. Prosedürün uygulanabilirliği somut işlem için belirlenmelidir.

İzin başvurusunu kim yapar: alıcı mı, satıcı mı?

İzin alma yükümlülüğü yatırımcıya, yani alıcıya aittir. Satıcı ve hedef şirket genellikle gerekli bilgilerin bir kısmını sağlar ve bunların işbirliği yükümlülükleri satın alma sözleşmesinde belirlenmelidir.

Romanya’da CEISD izni ne kadar sürer?

Kanun, bildirimin eksiksiz kabul edilmesinden itibaren CEISD görüşünün verilmesi için kanuni şartlar dâhilinde en fazla 45 takvim günlük genel bir süre öngörmektedir. Toplam süre; belgelerin tamamlanmasına, ayrıntılı incelemeye ve uygulanacak diğer aşamalara bağlı olarak daha uzun olabilir. Ek bilgi talep edilmesi (30 gün, 15 gün daha uzatılabilir) veya CSAT’a danışılarak ayrıntılı inceleme yapılması (90 güne kadar, 45 gün daha uzatılabilir) hâlinde prosedür önemli ölçüde uzayabilir.

Birden fazla işlem için tek bir başvuru yapılabilir mi?

Evet. Aynı kişiler arasında bir yıl içinde gerçekleştirilen ve aynı şirkete ilişkin benzer veya birbirine bağlı işlemler için yatırımcı tek bir izin başvurusu yapabilir.

CEISD’ye başvurunun maliyeti nedir?

İnceleme katkı payı 5.000 EUR’dur ve ödeme günündeki Romanya Ulusal Bankası (BNR) kuru üzerinden ley karşılığı olarak ödenir. Hukuki destek ve belgelerin hazırlanmasına ilişkin maliyetler bundan ayrıdır.

Satın alma, izin alınmadan önce tamamlanabilir mi?

Hayır. İzne tabi bir yatırım, izin alınmadan önce hayata geçirilemez. Satın alma sözleşmesi buna göre, gerektiğinde taliki şartlar da öngörülerek yapılandırılmalıdır. Bu yükümlülüğün ihlali, küresel cironun ’una kadar para cezalarına ve yatırımın gerçekleştirildiği işlemlerin butlanına yol açabilir.

Bir birleşme için Rekabet Konseyi’nin onayı yeterli midir?

Hayır. 46/2022 sayılı OUG kapsamındaki yatırım izni ile birleşme izni ayrı prosedürlerdir ve biri diğerinin yerini tutmaz. Her ikisi de uygulanıyorsa işlemin tamamlanması her iki iznin de alınmasına bağlıdır.

Adesman & Asociații, Romanya’daki işlemlere ve yatırım projelerine – enerji ve altyapı alanları dâhil – katılan yatırımcılara ve şirketlere hukuki destek sunmaktadır. Büronun faaliyetleri; projelerin hukuki analizini, sözleşmesel yapılandırmayı, düzenleyici konuları ve müvekkillerin yatırımlarıyla ilgili hukuki ilişkilerde menfaatlerinin temsilini kapsar.

Bu içerik genel ve bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. İzin yükümlülüklerinin uygulanabilirliği, her yatırımın somut özelliklerine ve analizin yapıldığı tarihte yürürlükte olan mevzuata göre değerlendirilmelidir.