Romanya’da yenilenebilir enerji yatırımları: arazi, şebeke bağlantısı ve izin süreçleri

Romanya, yenilenebilir enerji yatırımları, özellikle de güneş enerjisi, karasal rüzgâr enerjisi ve enerji depolama projeleri açısından cazip bir pazar olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, bir yenilenebilir enerji projesinin geliştirilmesi veya satın alınması, aşağıdakiler arasında dikkatli bir koordinasyon gerektirir: arazi hakları, imar ve inşaat şartları, şebekeye bağlantı, çevre koruma açısından izinler ve ANRE izni.

Son zamanlarda yapılan yasal değişiklikler, Romanya’daki şehir planlama ve inşaat alanındaki yeni yasal çerçeve ve 2026 yılından itibaren devreye girecek olan şebeke kapasitesinin tahsisine yönelik rekabetçi bir mekanizma da dahil olmak üzere, yatırımcılar için erken bir aşamada hukuki durum tespiti yapmanın önemini daha da artırmaktadır.

1. Yenilenebilir enerji yatırımları için arazinin güvence altına alınması

Ağustos 2026’da yürürlüğe giren Arazi Planlama, Şehircilik ve İnşaat Kanunu’na göre, yenilenebilir enerji projeleri enerji altyapısı oluşturdukları için mühendislik işleri kategorisine girmektedir.

Bu sınıflandırma, ruhsatlandırma süreci açısından önemlidir. Özellikle, mühendislik işlerinin gerçekleştirilmesi için gerekli imar sertifikası, başvuru sahibinin söz konusu arsa üzerinde ana ayni hakka sahip olması gerekmeksizin talep edilebilir ve verilebilir. Dolayısıyla, bir yenilenebilir enerji projesinin geliştiricisi, imar belgesini alırken projeye ait arazinin mülkiyet hakkına veya üst kullanım hakkına sahip olmak zorunda değildir.

Bununla birlikte, inşaat çalışmalarına başlanmadan önce, müteahhit, inşaat ruhsatının verilmesi ve uygulanması için gerekli olan arsa hakkını güvence altına almalıdır.

Bir araziyi satın almadan önce yatırımcılar yalnızca tapu durumunu ve olası ipotekleri değil, aynı zamanda arazinin kadastro durumunu, kullanım kategorisini ve tarımsal statüsünü, erişim haklarını, imar kısıtlamalarını ve arazinin hem proje hem de şebeke bağlantısı için gerekli altyapı amacıyla kullanılabilirliğini de incelemelidir.

2. Yerleşim alanı dışında bulunan tarım arazileri

18/1991 sayılı Kanun, kanunda öngörülen koşulların yerine getirilmesi kaydıyla, belirli tarım arazileri üzerinde güneş ve rüzgâr enerjisi üretim tesislerinin, elektrik depolama tesislerinin, trafo merkezlerinin ve ilgili altyapının geliştirilmesine olanak tanıyan özel bir rejim öngörmektedir; bu rejim kural olarak 50 hektarlık yasal sınır dahilinde uygulanmaktadır.

Projenin geliştirilmesi, ilgili arazinin tarımsal kullanımdan kalıcı veya geçici olarak çıkarılmasını gerektirebilir.

Romanya mevzuatı ayrıca belirli durumlarda tarım arazilerinin hem tarımsal faaliyetler hem de yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimi amacıyla ikili kullanımına izin vermektedir. Bu düzenleme kapsamında, yalnızca enerji altyapısının fiilen işgal ettiği alanın tarımsal kullanımdan çıkarılması mümkün olabilir; arazinin geri kalan kısmı ise tarımsal amaçlarla kullanılmaya devam edebilir.

3. Şebekeye Bağlantı ve ATR

Şebekeye bağlanma, Romanya’daki yenilenebilir enerji projeleri için giderek artan bir şekilde en önemli geliştirme risklerinden biri haline gelmektedir.

Genel prosedür, Anma Kurumu Yönetmeliği (ANRE) tarafından 59/2013 sayılı Kararla onaylanmıştır ve daha sonraki değişiklikler ve tamamlamalarla düzenlenmiştir. Bu, genel olarak bağlantı talebinin sunulmasını, bağlantı çözümünün belirlenmesini, Teknik Bağlantı Onayı (ATR) belgesinin verilmesini, bağlantı tesislerinin inşasını ve devreye alınmasını ve son olarak bağlantı sertifikasının verilmesini içerir.

ATR, projenin kamu elektrik şebekesine bağlanabilmesi için gerekli teknik koşulları belirler.

Dolayısıyla, bir proje satın alan yatırımcılar için, bir ATR'nin basit varlığı yeterli değildir. Due diligence, bunun geçerliliğini, onaylanmış kapasitesini, bağlantı noktasını, şebeke güçlendirme çalışmalarını, maliyetleri, garantileri ve uygulama sürelerini de analiz etmelidir.

4. Yeni şebeke kapasitesi tahsis mekanizması

Yatırımcılar açısından son derece önemli bir gelişme, kurulu gücü en az 5 MW olan ve ilgili düzenlemenin kapsamına giren projeler bakımından 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayan yeni şebeke kapasitesi tahsis mekanizmasıdır.

ANRE’nin 53/2024 sayılı Emri ile onaylanan metodoloji uyarınca, düzenlemenin kapsamına giren projeler için mevcut şebeke kapasitesi rekabetçi bir mekanizma aracılığıyla tahsis edilmektedir.

Bu, ağ kapasitesine erişim hakkının şu anda sadece onaylama sürecine ilişkin teknik bir konu olarak değil, aynı zamanda önemli bir yatırım riski olarak değerlendirilmesi anlamına geliyor.

Yatırımcılar, projenin kapasite tahsis mekanizmasının kapsamına girip girmediğini daha başlangıç aşamasında belirlemeli ve mevcut kapasiteyi, tahsis sürecinin aşaması, geçerli ödemeler ve finansal teminatlar, şebekeye bağlanma takvimi ile zorunlu geliştirme aşamalarına uyulmamasının sonuçlarını analiz etmelidir.

Bu husus, „inşaata hazır” olarak sunulan veya gelişim sürecinde ileri bir aşamada bulunan projelerin satın alınması durumunda özellikle önemlidir: proje, şebekeye bağlanmak için hukuki açıdan uygulanabilir ve güvenli bir çözüme sahip değilse, arsa hakları ve izinlerin değeri sınırlıdır.

5. ANRE’nin Yetkilendirme ve Lisans Verme Süreci

Ağ bağlantısı, Enerji Alanında Denetim Yapan Ulusal Ajansı (ANRE) tarafından yönetilen izin ve lisanslama düzenlemesinden ayrılır.

123/2012 sayılı Kanun uyarınca, kanunda öngörülen eşiği aşan projeler kuruluş iznine tabi iken, yasal istisna kapsamındaki projeler ilgili bildirim rejimine tabidir.

Üretim kapasitesinin ticari olarak işletilmesi, daha sonra geçerli olan ANRE lisanslama şartlarına tabidir.

Dolayısıyla, yatırımcıların arazi, inşaat, şebeke bağlantısı ve ANRE onaylama süreçlerinin koordineli bir şekilde yürütüldüğünden emin olmaları gerekmektedir; çünkü bu süreçlerden birinde meydana gelen gecikmeler veya değişiklikler diğerlerinin geçerliliğini veya zamanlamasını etkileyebilir.

6. Çevre koruma açısından ruhsatlandırma

Yenilenebilir enerji projeleri, Avrupa Birliği hukukunun ilgili gerekliliklerini uygulayan Romanya çevre koruma mevzuatına tabidir.

Projenin konumu, büyüklüğü ve özelliklerine bağlı olarak, yetkili çevre makamı çevresel etki değerlendirmesi, Natura 2000 alanları bakımından uygunluk değerlendirmesi ve/veya su kütleleri üzerindeki etkilerin değerlendirilmesini talep edebilir.

Yerleşim yerine bağlı olarak, koruma alanları, arkeolojik miras, su yönetimi, havacılık, savunma altyapısı veya arazi ıslah sistemleri ile ilgili olanlar da dahil olmak üzere ek izin ve onaylar gerekebilir.

Romanya, yenilenebilir enerji yatırımları için Contracts for Difference (CfD) programı da dahil olmak üzere çeşitli destek mekanizmaları ile Modernizasyon Fonu dahil olmak üzere Avrupa Birliği ve ulusal programlar kapsamında çeşitli finansman imkânları sunmaktadır.

7. Destek programları ve vergi konuları

Romanya, yenilenebilir enerji yatırımları için çeşitli destek mekanizmaları hayata geçirdi; bunlara Contract for Difference (CfD) programı ve Avrupa ve ulusal programlar kapsamında bulunan, Fonlar dahil olmak üzere mevcut finansman fırsatları da dahildir.

Bu mekanizmalar, bir projenin ekonomik parametrelerini önemli ölçüde iyileştirebilir; ancak destek için uygunluk ve desteğin verilmesi, her bir programın kurallarına tabidir ve tüm yenilenebilir enerji projeleri için otomatik olarak geçerli olduğu düşünülmemelidir.

Benzer şekilde, Romanya mevzuatı, bir projenin yenilenebilir kaynaklardan enerji üretmesi gerçeği nedeniyle genel bir vergi muafiyeti öngörmemektedir. Yatırımcılar, yatırımın somut yapısının vergi açısından doğuracağı sonuçları, gelir vergisi, KDV, yerel vergi ve harçlar ile satın alma ve finansman yapısının vergi açısından nasıl değerlendirileceğini de dahil olmak üzere, analiz etmelidir. Enerji sektöründeki vergi mevzuatına ilişkin son gelişmeler için, Adesman & Asociații’nin şu analizine de bakınız: Enerji Geçiş Fonu.

Uluslararası yatırımcılar için temel sonuçlar

Romanya’daki bir yenilenebilir enerji projesi, yalnızca güvence altına alınmış araziler veya halihazırda alınmış izinler dikkate alınarak değerlendirilmemelidir.

Romanya’da yenilenebilir enerji yatırımlarını değerlendiren yatırımcılar açısından temel soru, projenin tutarlı ve finansmana elverişli bir geliştirme sürecine sahip olup olmadığıdır: arazi üzerinde geçerli ve uygun haklar, imar ve tarım arazisi rejimi bakımından sürdürülebilir bir durum, güvence altına alınmış veya gerçekçi şekilde elde edilebilir şebeke kapasitesi, geçerli çevre ve inşaat izinleri ile ANRE onayları ve ticari işletmeye geçiş için açık bir yol haritası.

Tüm bu hususlara ilişkin koordineli bir hukuki durum tespiti çalışmasının erken aşamada gerçekleştirilmesi, önemli miktarda sermaye taahhüt edilmeden önce kritik geliştirme risklerinin belirlenmesine yardımcı olabilir ve projenin finansmana elverişliliğini ve olası bir işleme hazır olma düzeyini önemli ölçüde artırabilir.

Romanya’da yenilenebilir enerji yatırımlarıyla ilgili sık sorulan sorular

Bir yabancı yatırımcı, Romanya’da bir yenilenebilir enerji projesini geliştirebilir veya satın alabilir mi?

Evet. Yabancı yatırımcılar, Romanya’da fotovoltaik, rüzgâr enerjisi ve enerji depolama projeleri dahil olmak üzere yenilenebilir enerji projeleri geliştirebilir veya satın alabilir. İşlemin yapısı ve değeri, hedef şirketin faaliyetleri ve diğer ilgili koşullara bağlı olarak, yatırım, yatırımların incelenmesi ve CEISD rejimi dahil olmak üzere bazı ek gerekliliklere tabi olabilir.

Bir güneş enerjisi veya rüzgâr enerjisi santralinin geliştiricisinin arazinin sahibi olması zorunlu mu?

Hayır. Geliştiricinin, projenin tüm aşamalarında arazinin sahibi olması gerekmez. Yasanın öngördüğü koşullar çerçevesinde, projenin geliştirilmesine ve işletilmesine olanak tanıyan başka haklar da kullanılabilir.

Mevcut imar, şehir planlama ve inşaat mevzuatına göre, mühendislik işleri için şehir planlama belgesi, başvuru sahibinin arazi üzerinde ana ayni hak sahibi olması gerekmeksizin talep edilebilir ve verilebilir. Ancak, işlerin gerçekleştirilebilmesi için projenin onaylanması ve yürütülmesi için gerekli olan arsa hakkı güvence altına alınmalıdır.

Köy sınırları dışındaki tarım arazisine bir fotovoltaik santral kurulabilir mi?

Belirli koşullar altında, evet. 18/1991 sayılı Kanun, yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimi için belirli kapasitelerin ve ilgili altyapının, yerleşim alanı dışında bulunan belirli tarım arazisi kategorileri üzerinde kurulmasına izin vermektedir, kanunda öngörülen koşul ve sınırlara, ilgili düzenlemede belirtilen 50 hektarlık sınır da dahil olmak üzere, uyulması şartıyla.

Projeye ve araziye bağlı olarak, arazinin tarımsal kullanımdan kalıcı veya geçici olarak çıkarılması gerekebilir. Bazı durumlarda, arazinin hem tarımsal faaliyetler hem de yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimi için ikili olarak kullanılması da mümkündür.

ATR nedir ve yenilenebilir enerji projeleri için neden önemlidir?

ATR – Teknik Bağlantı Onayı – projenin kamu yararına olan elektrik şebekesine bağlanabilmesi için gerekli teknik koşulları belirler.

Bir yatırımcı açısından yalnızca bir ATR’nin mevcut olması, projenin şebeke bağlantı durumunu değerlendirmek için yeterli değildir. İnceleme ayrıca ATR’nin geçerliliğini, onaylanan kapasiteyi, bağlantı noktasını, gerekli şebeke güçlendirme çalışmalarını, ilgili maliyet ve garantileri ve bağlantının uygulanmasına ilişkin süre ve yükümlülükleri de kapsamalıdır.

2026 yılında, en az 5 MW’lık projeler için şebeke kapasitesi nasıl tahsis edilecek?

ANRE’nin 53/2024 sayılı Emri ile onaylanan metodoloji kapsamındaki projeler için mevcut şebeke kapasitesi, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren rekabetçi bir mekanizma aracılığıyla tahsis edilmektedir.

Dolayısıyla, bu rejimin kapsamına giren projeler için, hukuki ve yatırım analizinde sadece şebeke altyapısının varlığı değil, aynı zamanda kapasiteye fiili erişim, tahsis prosedürünün aşaması, ilgili maliyetler ve garantiler ile projeye uygulanacak süreler de dikkate alınmalıdır.

Bir projenin «ready-to-build» olarak kabul edilmesi için ATR’ye sahip olması yeterli midir?

Her zaman değil. Bir projenin «ready-to-build» olarak nitelendirilmesi, inşaat çalışmalarının başlatılması için gerekli tüm hukuki, teknik ve idari koşulların yerine getirildiğini tek başına garanti etmez.

Hukuki durum tespiti kapsamında; arazi hakları, imar ve inşaat durumu, şebeke bağlantısı ve şebeke kapasitesi, çevre izinleri, ANRE onayları ile henüz yerine getirilmemiş olabilecek koşullar, süreler veya yükümlülükler incelenmelidir.

Bir yenilenebilir enerji projesi için hangi ANRE izinleri gereklidir?

Uygulanacak düzenleme, projenin özelliklerine ve yürürlükteki mevzuatta öngörülen eşik değerlere bağlıdır. 123/2012 sayılı Kanun uyarınca, geçerli yasal eşiği aşan projeler kuruluş iznine tabi iken, kanunda öngörülen istisna kapsamındaki projeler ilgili bildirim rejimine tabidir.

Üretim tesisinin ticari işletimi ayrıca ANRE’nin uygulanabilir lisanslama gerekliliklerine tabidir.

Romanya’da bir yenilenebilir enerji projesini satın almadan önce nelere dikkat edilmelidir?

Bir yenilenebilir enerji projesine ilişkin hukuki durum tespiti, işlemin yapısına, proje şirketine ve bu şirketin kurumsal durumuna bağlı olarak, arazi hakları, imar ve inşaat, şebekeye bağlanma ve ATR, şebeke kapasitesi, ANRE izinleri, çevresel hususlar, ilgili sözleşmeler, finansman, ihtilaflar ve yatırımın incelenmesine ilişkin olası gereklilikleri kapsayabilir.

Geliştirme aşaması ileri düzeyde olan projelerde, halihazırda elde edilmiş hakların korunmasına bağlı olan süreler, kilometre taşları, garantiler ve koşullara da özel bir dikkat gösterilmelidir.

Bu metin genel nitelikte olup, yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve belirli bir proje veya yatırımla ilgili hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Yasal çerçevenin uygulanması, her bir projenin özelliklerine ve analiz yapıldığı tarihte yürürlükte olan mevzuat ve düzenlemelere bağlıdır.