Anayasa Mahkemesi teyit etti: Enerji Geçiş Fonu'na Katkı Payı anayasaya aykırıdır
Adesman & Asociații tarafından elde edilen ve bugün gerekçesi açıklanan karar, 0 oranındaki vergi yükünü ortadan kaldırmakta ve enerji üreticileri tarafından hukuka aykırı olarak ödenen tutarların iadesinin önünü açmaktadır.
Bükreş, 2 Haziran 2025
Romanya Anayasa Mahkemesi (“CCR”), Adesman & Asociații hukuk bürosu tarafından temsil edilen, özel enerji sektörünün aktörleri olan büyük enerji üreticilerinin ileri sürdüğü anayasaya aykırılık itirazını kabul ettiği 7 Kasım 2024 tarihli ve 640 sayılı Kararının gerekçesini yayımladı; söz konusu itiraz, 119/2022 sayılı Hükümet Acil Durum Kararnamesi ve 357/2022 sayılı Kanun ile değiştirilen 27/2022 sayılı Hükümet Acil Durum Kararnamesi’nin 15. maddesi ile 6 numaralı Ekinin hükümlerine ilişkindir. Bu hükümler, enerji piyasasındaki belirli katılımcı kategorilerine Enerji Geçiş Fonu’na katkı payı ödeme yükümlülüğü getirmektedir; sektördeki birçok aktör tarafından aşırı ve orantısız olarak değerlendirilen bu katkı payı, kamuoyunda gayriresmî olarak „taxa pe soare” veya „taxa pe vânt” şeklinde de anılmaktadır.
Anayasaya aykırı olduğu ilan edilen aşırı bir mali önlem.
Anayasaya aykırı ilan edilen katkı elektrik üreticilerine (yenilenebilir kaynaklardan üretim yapanlar dâhil) belirli bir eşiğin (başlangıçta 450 ley/MWh, daha sonra 400 ley/MWh) üzerinde elde edilen ek gelirler üzerinden 0 oranında bir vergi getiriyordu. Bu önlem, ayrımcı olarak değerlendirildiği ve özel enerji sektöründeki yatırımlar, özellikle de yeşil enerji alanındaki yatırımlar üzerinde yıkıcı bir etki yarattığı için sektörün şiddetli tepkisine yol açtı.
Anayasa Mahkemesi’ni ikna eden argümanlar: Adesman & Asociații’nin Managing Partner’ı Diana Adesman, Anayasa Mahkemesi önünde, itiraz konusu normatif düzenlemelerin Romanya Anayasası’nın temel ilkelerini ihlal ettiğini savundu. Bu ilkeler arasında şunlar yer almaktadır: (i) Anayasa’nın 44. maddesiyle güvence altına alınan özel mülkiyet hakkı (0 oranındaki katkı payı, fiili bir kamulaştırma niteliği taşıyarak mülkiyet hakkının özünü zedelemekteydi); (ii) Anayasa’nın 45. maddesiyle güvence altına alınan ekonomik özgürlük (önlem, ekonomik faaliyetin olağan şekilde yürütülmesini ve kâr elde edilmesini engellemekte, yatırımları caydırmaktaydı); (iii) Anayasa’nın 56. maddesinin (2). fıkrasıyla güvence altına alınan vergi yükünün adil dağılımı ilkesi (bu vergi, kurumlar vergisine ek olarak çifte vergilendirme teşkil etmekte, belirli üreticileri kayırarak haksız rekabet yaratmaktaydı); (iv) Anayasa’nın 1. maddesinin (5). fıkrasında düzenlenen hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkesi (vergi çerçevesinde yapılan ani ve zamansız değişiklikler, enerji sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin ekonomik planlarını olumsuz etkilemiştir).
Anayasa Mahkemesi’ne göre, devletin belirlediği bir üst sınırın üzerinde elde edilen ek gelirin 0’üne varan bir katkı payı alınması, mülkiyet hakkına yönelik ciddi bir müdahale teşkil etmekte olup orantısız nitelik taşımakta ve gerçek bir müsadereye eşdeğerdir. Mahkeme, devletin kamu yararı için vergi yükümlülükleri getirme hakkına sahip olmasına rağmen, bu yükümlülüklerin adil bir dengeyi gözetmesi ve mülkiyet hakkının özünü ve ekonomik özgürlüğü ortadan kaldırmaması gerektiğini vurgulamıştır. 0 oranı her türlü makul sınırı aşmakta ve katkı payını gelirlerin fiilen devletleştirilmesine dönüştürmektedir. Ayrıca, Kararın gerekçesinde Mahkeme, bazı operatörlerin sistemden muaf tutulmasının yol açtığı adaletsizliği ve rekabet bozulmalarını da eleştirmiştir.
Sonraki adımlar: Tutarların tahsiline giden yol ve yasal düzenlemeler
Anayasa Mahkemesi’nin kararı, Romanya Resmî Gazetesi’nde (Monitorul Oficial) yayımlandığı tarihten itibaren kesin ve herkes için bağlayıcıdır. Bu, Parlamento’nun veya Hükümet’in, mevzuatı CCR kararına uygun hâle getirmek ve makul ve orantılı olan, tedbiri müsadereye eşdeğer kılacak düzeye ulaşmayacak yeni bir katkı payı tutarı belirlemek üzere 45 günlük bir süreye sahip olduğu anlamına gelir.
Ayrıca Anayasa Mahkemesi, bu aşırı mali düzenlemeden doğrudan etkilenen özel enerji sektörü işletmecilerinin hukuka aykırı olarak ödediği tutarların iadesinin önünü açmıştır. Anayasaya aykırılık itirazında bulunan şirketler ile kararın Romanya Resmî Gazetesi (Monitorul Oficial), I. Kısım’da yayımlandığı tarihe kadar ödenen tutarların iadesine ilişkin mahkemelerde görülmekte olan davaları bulunan şirketler, ödenen tutarlar ile yeni düzenlemeye göre hesaplanacak tutarlar arasındaki farkların iadesinden veya mahsubundan yararlanabileceklerdir.
“En başından beri bu katkının örtülü bir çifte vergilendirme niteliği taşıdığını ve son derece dengesiz olduğunu savunduk. Mahkeme bugün, piyasadaki pek çok aktörün hissettiği şeyi doğruladı: devlet, sosyal politikalarının yükünü yalnızca bir ekonomik kesimin sırtına yükleyemez. Bu kadar geniş etkiye sahip bir davada müvekkillerimizin menfaatlerini temsil edebilmiş ve Romanya enerji piyasasında dengenin ve öngörülebilirliğin yeniden sağlanmasına katkıda bulunmuş olmaktan onur duyuyoruz.” açıkladı Diana Adesman, Adesman & Asociații Yönetici Ortağı. “Adesman & Asociații – kamu hukuku ve vergi uyuşmazlıkları alanında vizyon ve deneyime sahip hukuki ortak – tarafından elde edilen zafer yalnızca hukuki bir başarı değil, aynı zamanda devletin vergi yetkilerini sorumlulukla, piyasa ekonomisi ve özel mülkiyet ilkelerine saygı göstererek kullanması gerektiğinin ve vergi alanında alınan stratejik kararların yalnızca şekli uygunluk açısından değil, anayasaya uygunluk açısından da incelenmesi gerektiğinin açık bir işaretidir.”.
