Ambalajda, internet sitesinde veya reklamlarda yer alan beyanlar, hukuken ticari uygulama niteliğindedir. Bu beyanlar Ulusal Tüketiciyi Koruma Kurumu (“A.N.P.C.”) tarafından denetlenebilir ve tüketiciyi yanıltmaları hâlinde yaptırıma bağlanabilir. Gıda takviyeleri bakımından risk iki yönlüdür: tacirlerin tüketicilerle ilişkilerinde haksız uygulamalarının önlenmesine ve mevzuatın tüketicinin korunmasına ilişkin Avrupa mevzuatıyla uyumlaştırılmasına dair 363/2007 sayılı Kanun'un (“363/2007 sayılı Kanun”) genel kurallarının yanı sıra, sağlık beyanlarına ilişkin katı Avrupa kuralları da uygulanır.
Tacirlerin tüketicilerle ilişkilerinde haksız uygulamalarının önlenmesine ve mevzuatın tüketicinin korunmasına ilişkin Avrupa mevzuatıyla uyumlaştırılmasına dair 363/2007 sayılı Kanun ile tacirlerle akdedilen sözleşmelerde tüketici haklarına dair 34/2014 sayılı Hükümet Acil Kararnamesi'nin değiştirilmesi ve tamamlanması ile bazı normatif düzenlemelerin değiştirilmesi ve tamamlanmasına ilişkin 18/2026 sayılı Hükümet Acil Kararnamesi (“18/2026 sayılı OUG”), 363/2007 sayılı Kanun'u ve tacirlerle akdedilen sözleşmelerde tüketici haklarına ve bazı normatif düzenlemelerin değiştirilmesi ve tamamlanmasına dair 34/2014 sayılı Hükümet Acil Kararnamesi'ni (“34/2014 sayılı OUG”) değiştirmiştir. Başlıca yenilikler çevresel ve sosyal beyanlar, sürdürülebilirlik etiketleri ve ürünlerin dayanıklılığına ilişkin bilgilerle ilgilidir. Bu kuralların önemli bir kısmı 27 Eylül 2026'dan itibaren uygulanmaktadır.
1. 18/2026 sayılı OUG neleri öngörüyor
Kararname, tüketicilerin haksız uygulamalara karşı daha iyi korunması ve daha iyi bilgilendirilmesi yoluyla yeşil dönüşüm için güçlendirilmesi bakımından 2005/29/AT ve 2011/83/AB sayılı Direktiflerde değişiklik yapan (AB) 2024/825 sayılı Direktifi (“(AB) 2024/825 sayılı Direktif”) Romanya hukukuna aktarmaktadır. Bu normatif düzenlemenin amacı, çevresel beyanların doğru, kolay anlaşılır ve güvenilir olmasını sağlamaktır; bu da tacirlerin eşit rekabet koşullarında faaliyet göstermesine ve tüketicilerin rakip ürünlere kıyasla çevre açısından gerçekten daha iyi olan ürünleri seçebilmesine imkân tanıyacaktır.
18/2026 sayılı OUG ile, 363/2007 sayılı Kanun'un her koşulda aldatıcı kabul edilen uygulamaları içeren Ek 1'ine yeni uygulamalar eklenmiştir. Bu uygulamalar bakımından A.N.P.C.'nin, beyanın tüketicinin kararını etkilediğini ispat etmesi artık gerekmemektedir: uygulamanın kullanılmış olması tek başına yaptırım için yeterlidir.
Aldatıcı uygulamaların tanımı, ürünlerin veya tacirin sosyal özelliklerine ilişkin, örneğin çalışma koşulları, insan haklarına saygı, hayvan refahı veya diğer etik hususlarla ilgili yanlış bilgileri de kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
2. Artık kullanamayacağınız çevresel beyanlar ve diğer ticari uygulamalar
Yeni kurallar, diğerlerinin yanı sıra şunları yasaklamaktadır:
- tacirin tanınmış mükemmel çevresel performansa ilişkin kanıtlarla destekleyemediği genel çevresel beyanlar;
- yalnızca ürünün bir bileşenine, örneğin yalnızca ambalajına ilişkin olduğu hâlde ürünün tamamına yönelik çevresel beyanlar;
- emisyonların dengelenmesine dayanan ve bir ürünün sera gazı emisyonları bakımından çevre üzerinde nötr, azaltılmış veya olumlu bir etkisi olduğunu ileri süren beyanlar;
- bir sertifikasyon sistemine dayanmayan ve bir kamu otoritesi tarafından da belirlenmemiş olan bir sürdürülebilirlik etiketinin gösterilmesi;
- aynı kategorideki tüm ürünler için geçerli olan bir yasal şartın, tacirin teklifinin ayırt edici bir özelliği olarak sunulması.
Bir takviye üreticisi veya distribütörü için ilk kontroller genellikle ambalajı ve içerik maddelerine ilişkin iletişimi kapsar. “Eko ambalaj”, “sürdürülebilir ürün” veya “sıfır karbon ayak izi” gibi ifadeler ya doğrulanabilir kanıtlarla desteklenmeli ya somut biçimde ifade edilmeli (örneğin ambalajdaki geri dönüştürülmüş malzeme oranı) ya da kaldırılmalıdır.
Yasal şartların avantaj olarak sunulmasına ilişkin yasak, gıda sektöründe sıklıkla uygulanır. Belirli bir madde tüm takviyeler için kanunen yasaklanmışsa, ürünün bu maddeyi “içermediği” yönündeki ifade, ürünü rakiplerinden ayıran bir unsur olarak sunulduğunda aldatıcı kabul edilebilir.
3. Sağlık beyanları: takviyelere ilişkin özel kurallar
Çevresel beyanlara ilişkin yeni kurallar, gıdalara ilişkin özel rejimle birlikte uygulanır. Gıda takviyeleri bakımından beslenme ve sağlık beyanları, gıdalara ilişkin beslenme ve sağlık beyanları hakkında (AT) 1924/2006 sayılı Tüzük (“(AT) 1924/2006 sayılı Tüzük”) ile düzenlenmektedir. Yalnızca izin verilmiş ve Avrupa Birliği siciline kaydedilmiş sağlık beyanları, her biri için belirlenen kullanım koşulları çerçevesinde kullanılabilir.
Ayrıca, gıda bilgilerinin tüketicilere sunulmasına ilişkin, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin (AT) 1924/2006 ve (AT) 1925/2006 sayılı Tüzüklerini değiştiren ve 87/250/AET sayılı Komisyon Direktifini, 90/496/AET sayılı Konsey Direktifini, 1999/10/AT sayılı Komisyon Direktifini, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 2000/13/AT sayılı Direktifini, 2002/67/AT ve 2008/5/AT sayılı Komisyon Direktiflerini ve (AT) 608/2004 sayılı Komisyon Tüzüğünü yürürlükten kaldıran (AB) 1169/2011 sayılı Tüzük'ün 7. maddesinin (3). fıkrası, bir gıdaya bir hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliklerinin atfedilmesini yasaklamaktadır. Bir ürünün hastalıkları, işlev bozukluklarını veya malformasyonları iyileştirebileceğine ilişkin gerçeğe aykırı beyan, 363/2007 sayılı Kanun'un Ek 1'inin 17. bendinde yer alan, her koşulda aldatıcı kabul edilen uygulamalar listesinde de yer almaktadır.
Uygulamada, bir takviyenin mevzuata uygunluğunun denetimi iki düzlemde yapılmalıdır: sağlık beyanlarının AB siciline uygunluğu ve diğer beyanların (çevresel, sosyal, karşılaştırmalı) 363/2007 sayılı Kanun'a uygunluğu.
Bir A.N.P.C. denetiminden önce etiketi, internet sitesini veya tanıtım kampanyalarını kontrol ettirmek ister misiniz? Kullanılan beyanları inceliyor ve neyin değiştirilmesi gerektiğini size bildiriyoruz.
4. Tüketici yorumları ve sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla tanıtım
2022 yılında yapılan değişikliklerden bu yana 363/2007 sayılı Kanun, tacirin bunu doğrulamak için makul ve orantılı önlemler almamış olması hâlinde, bir ürüne ilişkin yorumların o ürünü fiilen kullanmış veya satın almış tüketicilerden geldiği yönündeki beyanı aldatıcı kabul etmektedir. Ürünlerin tanıtımı amacıyla sahte yorum siparişi verilmesi ve tüketici yorumlarının çarpıtılarak sunulması da yasaktır.
Yorumları yayımlayan tacir, bunların gerçek alıcılardan geldiğini doğrulayıp doğrulamadığını ve nasıl doğruladığını tüketicilere bildirmek zorundadır. Olumsuz yorumların bu durum belirtilmeksizin filtrelenmesi de başlı başına aldatıcı bir uygulama teşkil edebilir.
Sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan tanıtım, sosyal ağlarda gerçekleştirilse dahi bir ticari uygulamadır. Ücret karşılığında veya ürün karşılığında sunulan içerik açıkça reklam olarak belirtilmelidir. Kişisel görüş olarak sunulan örtülü reklam, aldatıcı bir uygulamadır. Etkileyicinin bir takviyenin etkilerine ilişkin beyanları, sağlık beyanları bakımından ürün etiketiyle aynı sınırlara uymalıdır.
5. Bir tacir hangi risklerle karşı karşıyadır
A.N.P.C., 363/2007 sayılı Kanun uyarınca haksız ticari uygulamalara son verilmesine karar verebilir ve idari yaptırımlar (kabahat yaptırımları) uygulayabilir.
363/2007 sayılı Kanun'un 15. maddesinin (1). fıkrasına göre, haksız ticari uygulamaların kullanılması 10.000 ley (RON) ile 100.000 ley arasında idari para cezası ile cezalandırılır; buna göre aldatıcı ticari uygulamalar, Ek 1'de sayılanlar dâhil, 20.000 ley ile 100.000 ley arasında idari para cezası ile cezalandırılırken, saldırgan ticari uygulamalar için para cezaları 10.000 ley ile 100.000 ley arasındadır; somut ceza miktarı, 363/2007 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca tacirin cirosuna göre de belirlenir. 15. maddenin (2). fıkrasına göre, uygulamanın 100'den fazla tüketiciyi etkilemesi hâlinde para cezalarının sınırları iki katına çıkar.
Yaygın ihlaller veya AB boyutlu yaygın ihlaller hâlinde, 154. madde, tacirin yaptırımdan önceki mali yılda Romanya topraklarında elde ettiği yıllık cironun %0,1'i ile %4'ü arasında para cezası öngörmektedir. Ciroya ilişkin bilgilerin mevcut olmaması hâlinde para cezası, 200.000 avronun ley karşılığı ile 2.000.000 avronun ley karşılığı arasında olabilir.
Ayrıca, tamamlayıcı düzeltici tedbirlere uyulmaması 50.000 ley ile 100.000 ley arasında para cezası ile cezalandırılır; 155. maddede öngörülen koşullarda fiillerin tekrarlanması ise 5.000 ley ile 200.000 ley arasında para cezasına yol açabilir.
Para cezasının yanı sıra, yaptırıma bağlanan bir uygulama tanıtım materyallerinin geri çekilmesini, etiketlerin yeniden hazırlanmasını ve kontrol edilmesi güç bir itibar riskini beraberinde getirebilir.
6. Üreticiler ve distribütörler için kontrol listesi
- Etiketlerde, internet sitesinde, çevrim içi mağazalarda, reklamlarda ve sosyal medya etkileyicilerine yönelik materyallerde kullanılan tüm beyanların envanterini çıkarın.
- Her çevresel veya sosyal beyan için onu destekleyen kanıtları saklayın; kanıtlayamadığınız genel ifadeleri kaldırın.
- Kullandığınız sürdürülebilirlik etiketlerinin bir sertifikasyon sisteminden veya bir kamu otoritesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol edin.
- Sağlık beyanlarını AB sicili ve izin verilen kullanım koşulları ile karşılaştırın.
- Yorumların gerçekliğini nasıl doğruladığınızı belirleyin ve yayımlayın.
- Sosyal medya etkileyicileriyle yaptığınız sözleşmelere reklamı belirtme yükümlülüğünü ve izin verilen beyanların listesini ekleyin.
Sonuçlar
18/2026 sayılı OUG, ispat yükünü tacire yüklemektedir: kanıtlanamayan bir çevresel veya sosyal beyan, kullanıldığı andan itibaren risk teşkil eder. Gıda takviyeleri bakımından bu kurallar sağlık beyanlarına ilişkin katı rejimle örtüştüğünden, ticari iletişimin denetimi ürünün veya kampanyanın lansmanından önce bütüncül biçimde yapılmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
18/2026 sayılı OUG nedir?
Söz konusu acil kararname, tacirlerin tüketicilerle ilişkilerinde haksız uygulamalarının önlenmesine dair 363/2007 sayılı Kanun ile tacirlerle akdedilen sözleşmelerde tüketici haklarına dair 34/2014 sayılı OUG'de değişiklik ve eklemeler yapılarak (AB) 2024/825 ve (AB) 2023/2673 sayılı Direktiflerin hükümlerinin ulusal mevzuata aktarıldığı normatif düzenlemedir.
Çevresel beyanlara ilişkin yeni kurallar ne zamandan itibaren uygulanıyor?
18/2026 sayılı OUG'nin III. ve IV. maddelerine göre, düzenlemenin hükümleri farklı yürürlük ve uygulama tarihlerine tabidir; buna göre I. madde ile II. maddenin 1, 4–7, 9–12 ve 16. bentleri 27 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe girmiş ve 27 Eylül 2026'dan itibaren uygulanır hâle gelmiş, II. maddenin 2–3, 8, 13–15 ve 17–18. bentleri ise 19 Haziran 2026'dan itibaren uygulanmaktadır.
Bir gıda takviyesinin üzerine “doğal” veya “eko” yazabilir miyim?
“Eko” ifadesi bir çevresel beyandır ve yalnızca çevresel performansa ilişkin kanıtlarla veya sertifikalı bir etiketle desteklenmesi hâlinde kullanılabilir. “Doğal” ifadesi ise bileşim konusunda yanıltıcı olmaması için gıdalara ilişkin tüketici bilgilendirmesi kuralları açısından da değerlendirilmelidir.
AB sicilinde bulamadığım sağlık beyanlarını kullanabilir miyim?
Hayır. Gıda takviyeleri için yalnızca (AT) 1924/2006 sayılı Tüzük uyarınca izin verilmiş sağlık beyanları, öngörülen kullanım koşulları çerçevesinde kullanılabilir.
Üretici, bir sosyal medya etkileyicisinin söylediklerinden sorumlu mudur?
Üretici adına veya üreticinin yararına yapılan tanıtım, üreticinin kendi ticari uygulamasıdır. Somut sorumluluk, sözleşme ilişkisine ve içerik üzerinde uygulanan kontrole bağlıdır; bu nedenle sosyal medya etkileyicileriyle yapılan sözleşmeler, izin verilen beyanlar ve reklamın belirtilmesi konusunda açık kurallar öngörmelidir.
İnternet sitesindeki yorumların doğrulanması gerekir mi?
Yorumları alıcılardan geliyormuş gibi sunuyorsanız, evet. Makul doğrulama önlemleri almanız ve bunu nasıl yaptığınız konusunda tüketicileri bilgilendirmeniz gerekir.
Adesman & Asociații, üreticilere, distribütörlere ve tacirlere ticari iletişimin mevzuata uygunluğunun denetlenmesinde ve A.N.P.C. ile ilişkilerinde destek vermektedir. Şirketler ve ticaret hukuku alanındaki çalışmalarımız hakkında daha fazla bilgi edinin.
Yeni bir kampanya veya ürün mü hazırlıyorsunuz? Etiketteki ve tanıtımdaki beyanları zamanında kontrol ediyoruz.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Uygulanacak rejim; somut ürün, iletişim kanalları ve analiz tarihinde yürürlükte olan mevzuat dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
